Zorgkosten voor asielzoekers ruim verdubbeld in vijf jaar tijd

In dit artikel:

De medische kosten voor asielzoekers en statushouders in opvanglocaties van het COA zijn tussen 2020 en 2024 meer dan verdubbeld: van ongeveer 105 miljoen euro naar 268 miljoen euro. Het bedrag omvat huisartsenzorg, ziekenhuiszorg, tandheelkunde, geestelijke gezondheidszorg en tolken. Volgens het COA is de stijging vooral te verklaren doordat het aantal mensen op COA-locaties steeg van circa 27.000 in 2020 naar ruim 69.000 in 2024; per persoon zijn de uitgaven nagenoeg gelijk gebleven op ongeveer €3.900 per jaar.

Wim Groot, hoogleraar gezondheidseconomie, wijst erop dat die per‑persoonkosten hoger liggen dan bij Nederlanders van vergelijkbare leeftijd (ongeveer €3.000 per jaar). Hij schrijft dat toe aan de achtergrond van veel asielzoekers: vaak lichamelijk en psychisch zwaar belast door oorlog, geweld of langdurige toegangsproblemen tot zorg in hun land van herkomst, wat leidt tot een inhaalslag van behandelingen en verergerde aandoeningen.

Het COA weigert een uitsplitsing te geven hoeveel er naar afzonderlijke zorgcategorieën gaat, met het argument van privacy (AVG) en concurrentiegevoeligheid. Groot vindt die redenering zwak: cijfers op sectorniveau zouden gewoon openbaar moeten zijn, zeker omdat het om publieke middelen gaat. Dit voedt de discussie over transparantie van publieke uitgaven aan zorg voor opvangbewoners.

Juridisch en praktisch: asielzoekers zijn na acht weken automatisch verzekerd voor de meeste zorg via het COA, zonder een reguliere zorgverzekering te hoeven afsluiten; de betalingen lopen vooral via de Regeling Medische Zorg Asielzoekers. Asielzoekers die werken betalen een eigen bijdrage voor opvang en zorg — volgens Groot rond €500 per maand bij een salaris van circa €2.000 — waarvan hij zich afvraagt of dat nog passend is gezien de actuele kosten van levensonderhoud.

Op de werkvloer, bijvoorbeeld in het azc in Budel, is de huisartsenzorg drukbezet: spreekuren zijn ’s ochtends vol, er wordt met assistenten en tolken gewerkt en vaak zijn dezelfde dag nog vervolgafspraken mogelijk. De grootste knelpunten liggen echter in de geestelijke gezondheidszorg: veel bewoners hebben ernstige trauma’s of psychoses, maar frequente verhuizingen binnen het opvangsysteem maken continuïteit van zorg onmogelijk en leiden tot steeds nieuwe wachtlijsten, waardoor klachten verergeren.

Een persoonlijk voorbeeld illustreert de problematiek: de 32‑jarige Timbila uit Burkina Faso zocht Nederland deels op voor medische zorg na een steekincident door jihadisten. Hij kreeg in Italië geen adequate behandeling; bij aankomst in Nederland bleek hij een buikhernia te hebben en krijgt hij nu tijdelijke pijnbestrijding. Een operatie kan pas plaatsvinden nadat hij acht weken in Nederland verblijft. Hij is dankbaar voor de intake en hoopt op een verblijfsstatus zodat hij kan herstellen en een rol kan opnemen in de samenleving.

Kortom: de stijgende totale uitgaven worden vooral veroorzaakt door een sterk toegenomen populatie in opvanglocaties. De per‑persoonkosten blijven hoog, mede door complexe lichamelijke en psychische zorgvragen en inhaalzorg. Tegelijk ontbreken gedetailleerde cijfers over de besteding, wat discussie oproept over openbaarheid en verantwoording van publieke zorguitgaven aan asielzoekers.