IND stopt telefooncontrole asielzoekers bij start EU-migratiepact: 'Wie halen we binnen?'

In dit artikel:

Per 12 juni stopt Nederland met het uitlezen van telefoons, laptops en tablets van nieuwe asielzoekers. Dat valt samen met de invoering van het Europees Migratiepact en een wijziging in de asielprocedure: de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) neemt de vooringscreening in Ter Apel over, maar mag gegevensdragers niet uitlezen omdat er geen duidelijke wettelijke grondslag bestaat.

De Inspectie Justitie en Veiligheid had eerder al gewaarschuwd; dat advies krijgt nu directe gevolgen doordat ook het nieuwe proces zonder telefooncontrole start. De IND zelf signaleert in een rapport dat het wegvallen van zulke controles kan leiden tot gemiste veiligheidssignalen. Ook het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) en de Dienst Terugkeer en Vertrek vrezen dat de informatiebasis versmalt, met gevolgen voor opvang, terugkeer en beslissingen over asielaanvragen.

De kwestie speelt al langer: de Raad van State oordeelde dat ongevraagd doorzoeken van smartphones een zware inbreuk op grondrechten is. Vervolgens werd gewerkt met toestemming, maar toezeggingen zijn juridisch kwetsbaar omdat asielzoekers afhankelijk zijn van de overheid en toestemming daardoor mogelijk niet vrijelijk wordt gegeven. Bovendien kan digitale informatie wel relevant zijn voor veiligheid of opsporing (bijvoorbeeld foto's van wapens), maar bewijs dat zonder solide wettelijke basis is verkregen, is kwetsbaar bij vervolging.

Veiligheidsexperts en politievakbonden waarschuwen voor risico’s: minder zicht op wie het land binnenkomt en mogelijke infiltratie door inlichtingen- of saboteurs uit risicostaten. Duitsland en België hebben al regels die onder voorwaarden uitlezen toestaan. Experts roepen op snel tot een wettelijke en evenwichtige oplossing te komen zodat veiligheidssignalering en rechtsbescherming beiden gewaarborgd blijven.