In asielbeleid moeten rechtvaardigheid en barmhartigheid samengaan

In dit artikel:

Europa voert een asielbeleid waarin volgens Dr. C.S.L. Janse rechtvaardigheid en barmhartigheid ontbreken: wie de gevaarlijke, dure tocht naar Europa onderneemt, heeft de grootste kans op verblijfsrecht; wie achterblijft of geen geld heeft voor de smokkelroute, blijft vaak zonder hulp. Deze week stemde de Eerste Kamer over aanscherpingen van het Nederlandse asielbeleid; het voorstel om illegaal verblijf strafbaar te stellen werd verworpen, maar de discussie leidde tot hevige emoties en liet zien hoe verdeelde opvattingen over menselijkheid en orde naast elkaar bestaan.

Janse plaatst de discussie in een breder moreel en historisch kader. Rechtvaardigheid en barmhartigheid hoeven geen tegenstelling te zijn: volgens Bijbelse voorbeelden horen ze samen, en calvinistische ideeën over billijkheid benadrukken het belang van evenwichtig handelen. Tegelijk zijn dergelijke waarden niet strak af te bakenen; wat de één als gerechtigheid ziet, kan de ander als onmenselijk bestempelen.

Praktische oorzaken van het huidige knelpunt liggen deels in verouderde wetgeving en verdragen, die dateren uit een tijd van veel lagere migratiemobiliteit en strengere grenzen (denken aan het IJzeren Gordijn). De realiteit is veranderd: grootschalige crises — als voorbeeld noemt Janse Sudan, waar miljoenen ontheemd zijn of naar buurlanden gevlucht — duwen veel mensen richting de gevaarlijke routes via Libië en de Middellandse Zee. Het perverse effect is dat wie de risico’s en kosten neemt, ‘‘de hoofdprijs’’ wint, terwijl opvang in Europa doorgaans duurder is dan hulpverlening regionaal of in vluchtelingenkampen.

De kernconclusie is een oproep tot beleid dat recht en barmhartigheid integreert: barmhartigheid moet eerlijk en weloverwogen worden toegepast, rechtvaardigheid moet menselijkheid omvatten. Janse pleit impliciet voor meer billijkheid — een evenwichtige combinatie van hulp dichtbij de crisis en rechtvaardige, humane procedures in Europa — in plaats van beleid dat onbedoeld de levensgevaarlijke migratieroutes beloont.